Een jaar in onze olijfgaard: van snoeien tot oogsten

Door Ontiverde · 1997 woorden · circa 10 minuten lezen

Een jaar in onze olijfgaard bestaat uit veel meer dan de oogst alleen. Wie onze flessen ziet, kijkt naar het resultaat van een verhaal dat maanden eerder begint. In Ontinyent verzorgen wij, Juri Muileboom en Joyce Schouten, onze eigen Alfafara-olijfbomen. We snoeien, bewerken de grond en oogsten met de hand. Het ritme van dat werk willen we graag zichtbaar maken.

Daarom nemen we je in dit artikel mee van januari tot december, en nog een stukje verder naar het moment waarop we van de olie genieten. Je leest onze eigen werkwijze, niet een algemeen teeltvoorschrift voor iedere olijfgaard. Het weer, de bomen en de omstandigheden bepalen de precieze timing. De kalender geeft houvast aan het verhaal, maar het boerenwerk laat zich niet volledig door een datum sturen.

In maart en april volgt bij ons een voorjaarsronde met de frees. We bewerken de grond ondiep, ongeveer vijf tot tien centimeter. Die diepte noemen we omdat we onze eigen werkwijze concreet willen uitleggen. Het woord “ploegen” wordt in gesprekken soms breed gebruikt; in onze beschrijving gaat het hier om grondbewerking met een frees. Dat geeft een duidelijker beeld van het werk dat we bedoelen.

De bodem is geen los decorstuk onder de bomen. De werkzaamheden eraan horen bij het beheer van de boomgaard. Tegelijk verbinden we aan deze beschrijving geen algemene belofte over bodemverbetering of biodiversiteit. Daarvoor zou je de eigen situatie moeten bekijken en zo nodig meten. Wij vertellen liever welke handeling in onze kalender staat dan er een grotere conclusie aan vast te plakken.

Na de eerste grondbewerking brengen we abono aan. Daarmee bedoelen wij de natuurlijke organische mestkorrels die we in onze boomgaard gebruiken. Daarna bewerken we de grond opnieuw. Maart en april vormen samen deze ronde. Het is dus niet de bedoeling om uit twee maandblokken twee volledig afzonderlijke bemestingsrondes af te leiden. De kalender verdeelt het verhaal; het werk blijft één samenhangende periode.

Ook de omschrijving van de korrels vraagt om helderheid. Een natuurlijk of organisch product gebruiken is niet hetzelfde als een officieel biologisch certificaat voor alle olie hebben. Wij hebben een ambitie om zorgvuldig met de boomgaard en de omgeving om te gaan. Wanneer we over onze werkwijze vertellen, houden we die ambitie gescheiden van certificeringen die apart moeten worden aangetoond.

Voor mei hebben we geen aparte vaste bewerkingsronde opgegeven. Dat betekent niet dat de boomgaard uit ons hoofd verdwijnt. Tussen de grotere werkzaamheden door blijven de bomen onderdeel van ons dagelijks leven. In een jaarverhaal mag ook die tussentijd een plaats krijgen. Niet elke maand heeft een nieuwe techniek nodig om toch betekenis te hebben.

We willen geen handelingen verzinnen om een kalender voller te laten lijken. Dat zou een mooiere lijst opleveren, maar een minder herkenbaar verhaal over ons eigen bedrijf. Wanneer je onze werkwijze leest, mag je verwachten dat de vaste werkzaamheden van onszelf komen. De maanden ertussen geven ruimte aan de overgang van het voorjaar naar de zomer en aan het volgen van de boomgaard.

Deze formulering voorkomt ook een te strakke verwachting. Een lezer hoeft niet te denken dat we op een vaste datum alle bomen op precies dezelfde manier behandelen. Het gaat om een praktische ronde in onze eigen boomgaard. Daarbij past een verhaal over kijken en werken beter dan een universele claim dat één ingreep altijd een bepaalde hoeveelheid olie oplevert.

In september werken we de resterende uitlopers rondom de bomen weg. Ook bewerken we de grond opnieuw. Daarmee komt de oogstperiode in zicht. De werkzaamheden van eerdere maanden krijgen nu een duidelijk eindpunt: straks moeten de netten worden neergelegd en de olijven worden verzameld. Het najaar verandert het perspectief op de boomgaard, omdat het werk zich meer naar de oogst verplaatst.

Een voorbereiding blijft echter een voorbereiding. We gebruiken september niet om een vaste opbrengst of een gegarandeerde kwaliteit te beloven. Het jaar moet nog worden afgerond. Voor ons is het waardevoller om uit te leggen hoe we werken dan om een verwachting te presenteren alsof die al een uitslag is. Dat houdt het verhaal begrijpelijk en eerlijk voor degene die later de olie koopt.

In oktober en november oogsten we met de hand, met behulp van een hark. Eerst leggen we de opvangnetten kruislings en overlappend neer onder de bomen. Die netten vangen de olijven op die van de takken komen. Zo begint het beeld dat veel mensen het sterkst met de oogst verbinden: iemand aan het werk onder de boom, met de vruchten die zich op het net verzamelen.

De hark is daarbij een concreet onderdeel van onze aanpak. “Handmatig geoogst” betekent bij ons dus niet dat we iedere olijf afzonderlijk met de vingers van de tak nemen. We gebruiken handgereedschap en netten. Juist zulke details vinden we prettig om te delen. Ze voorkomen een geromantiseerd beeld en laten tegelijk zien hoeveel aandacht er in de uitvoering van het werk zit.

De olijven uit de netten gaan in speciekuipen. Op onze eigen foto zie je zulke gevulde kuipen achter de tractor. Het zijn werkbeelden uit de boomgaard, met de oogst zoals die op dat moment is verzameld. Vervolgens brengen we de olijven naar de perserij. Daarmee verplaatst het verhaal zich van de boom naar de verwerking van de vrucht.

We noemen geen exacte reistijd, persdatum of verwerkingstemperatuur als die voor deze oogst niet is vastgelegd. De route “net, kuip, perserij” is de werkwijze die we hebben opgegeven. Een algemene beschrijving van hoe olijfolie wordt gemaakt kan daar uitleg bij geven, maar is niet automatisch bewijs van de technische instellingen van onze eigen partij olie.

Is het de beste olie van Valencia, of misschien van de hele wereld? Zo kan het voor ons voelen als we onze eigen olie proeven. Dat is trotse boerentaal, geen officiële ranglijst of gewonnen prijs. We laten de uiteindelijke smaakervaring graag aan jou. De persoonlijke betekenis van het product hoeven we niet te verwarren met een objectieve wedstrijd die niet heeft plaatsgevonden.

Voor een Nederlandse koper ligt Ontinyent niet om de hoek. Met rechtstreeks van de boer bedoelen wij daarom een herkenbare verbinding met de producent, niet dat een Spaanse fles ineens een Nederlands streekproduct is. Je kunt zien wie er werkt en vragen stellen over het proces. Die duidelijkheid is de waarde die we met ons verhaal willen toevoegen.

Een korte route in het contact is bovendien niet automatisch een bewezen lagere milieu-impact. Daarvoor zou je de hele keten moeten bekijken. Wat wij wel kunnen doen, is onze eigen werkzaamheden begrijpelijk uitleggen. Voor ons begint betrokken kopen bij die informatie: weten wie het product maakt, waar het vandaan komt en welke vragen je nog wilt stellen voordat je een keuze maakt.

Wil je naast de werkzaamheden ook het ras leren kennen, lees dan ons artikel over Alfafara olijven. Op de werkwijzepagina vind je de kalender in een compacter overzicht. En in ons verhaal lees je over de mensen achter Ontiverde. Samen helpen die pagina’s om de foto’s, de olie en het boerenleven in dezelfde context te plaatsen.

Een jaar in onze olijfgaard eindigt uiteindelijk niet bij een perfecte foto. Het gaat verder in de volgende ronde en aan jouw tafel. Dat vinden wij het mooie aan dit werk: het combineert terugkerende zorg voor de bomen met iets dat mensen op een eenvoudig moment kunnen delen. Een stuk brood, een schaal groenten en aandacht voor wat er op tafel staat zijn daarvoor al genoeg.